سرخط خبرها

باغ فین

باغ فین

شهر کاشان در حاشیه کویر در فاصله ۲۲۰ کیلومتری جنوب شهر تهران و ۸۶ کیلومتری جنوب شهر قم در استان اصفهان واقع است.ناحیه‌ای که باغ فین در آن قرار گرفته‌است، به نام فین کوچک معروف بوده و موقعیت آن در جنوب غربی شهر کاشان می‌باشد. باغ تاریخی فین در منتهی‎الیه جنوب شرقی جاده فین (خیابان امیرکبیر) در شهر کاشان و در مجاورت مظهر چشمه تاریخی سلیمان قرار گرفته‌است.

باغ فین

چرا باغ فین؟

باغ فین نمونه ای از باغ های ایرانی است که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
این باغ محل قتل امیرکبیر، صدر اعظم مشهور تاریخ ایران بوده و واقعه ای مهم در آن اتفاق افتاده است.
وجود چایخانه در فضای دل انگیز این باغ به شما این امکان را می دهد تا در کنار لذت بردن از جلوه های تاریخی، ساعاتی خوش را نیز برای خود خلق کنید.

آشنایی با باغ فین | شاهکار معماری ایرانی

به کاشان که قدم می گذاری، می توانی سراغش را از همه بگیری؛ باغی با دیوارهای بلند که جلوه افسونگرش را در درون خود پنهان کرده است و وقتی به درون آن قدم بگذاری دنیایی پر طراوت به استقبالت می آید. درختان سر به فلک کشیده، فواره های کوتاه و بلند و صدای عبور آب به همراه سنگ فرشی که زیر پاهای تان قرار دارد، مکانی جادویی را برای تان ترسیم می کند. این تصویر جادویی را مدیون حضور قنات ها و کاریزها هستیم که سخاوتمندانه، آب را به ساکنان این منطقه هدیه داده اند. نامش باغ فین است اما ظاهر شاهانه اش باعث شده تا به آن عنوان باغ شاه را نیز بدهند.

وسعت باغ بالغ بر ۳۳۷۰۰ مترمربع است. دیوار، بارو و برج های استوانه ای شکل، حیاط مرکزی این باغ شگفت انگیز را در بر گرفته اند تا آن را از تبار باغ قلعه های ایرانی جلوه دهند. انتخاب این نوع الگو و محصور کردن زیبایی های باغ در پناه دیواری بلند، استفاده شاهانه از باغ را به رخ می کشد. به واسطه همین دیوارها ساکنان می توانند در پناه برج و بارو، بستری امن بیابند و به خاطر حجم، شکل و ارتفاع، جلال و شکوهی شاهانه به نمایش گذاشته می شود.

حالا این باغ، سرد و گرم روزگار را تاب آورده و با صلابت ایستاده است تا ما نیز بتوانیم از زیبایی های سحرانگیزش بهره ببریم و تاریخ را به نظاره بنشینیم.

باغ فین

تاریخچه باغ فین | از زمان اردشیر بابکان تا به امروز

درباره قدمت باغ فین حرف و حدیث بسیار است؛ برخی قدمت اولیه باغ را به زمان اردشیر بابکان، بنیان گذار سلسله ساسانی، نسبت می دهند اما برای اولین بار در منابع تاریخی، در زمانی از این باغ سخن به میان آمده که مربوط به زمان عبور یعقوب لیث صفاری، بنیان گذار سلسله صفاری، همراه با لشکر عرب از بیابان های مرکزی ایران است و از وجود چشمه و باغ در ناحیه ای کویری خبر می دهد.

برخی دیگر از کارشناسان بر اساس منابع تاریخی، قدمت باغ فین را مربوط به دوران سلطنت آل‌بویه (۱) می دانند. بعضی نیز وجود باغ فین و توسعه و پیشرفت آن را به دوران ایلخانی منسوب کرده اند و یاقوت حموی، جغرافیدان و تاریخ نویس مشهور قرن هفتم هجری قمری، نیز از گشت و گذار مردم کاشان در اطراف باغات فین سخن به میان آورده است.

در سال ۹۵۱ خورشیدی و در اواخر دوران شاه طهماسب، دومین پادشاه سلسله صفوی، زلزله‌ای مهیب رخ می دهد و صدماتی جدی را به باغ وارد می کند. امروزه بقایای به جا مانده از آن زلزله در چند صد متری باغ فین امروزی وجود دارد و به باغ کهنه معروف است. پس از مرگ شاه طهماسب، دو تن از خاندان صفوی شامل شاه اسماعیل دوم و محمد خدابنده، پدر شاه عباس به حکومت رسیدند و با حکومت ضعیف خود باعث شدند تا چندین سال حکومت کاشان در دست ترکمنان بیفتد و خرابی های بسیاری به بار آید.

شاه عباس یکم، نامدارترین و پنجمین پادشاه صفوی، پس از رفع فتنه ترکمن ها، دستوراتی را در جهت عمران و آبادانی کاشان و تدارک وسایل توسعه و ترقی صنایع محلی و بهبود اوضاع عمومی صادر کرد و آقا خضرنهاوندی، حاکم کاشان، مامور اجرای آنها شد.

در همین دوران بود که بنای باغ فین امروزی گذاشته شد و به باغ فین نو معروف شهرت یافت. برای این باغ نو، زمینی نورگیر به ابعاد ۱۵۷ متر طول شرقی و غربی و ۱۴۲ متر عرض شمالی و جنوبی انتخاب و حصاربندی شد. در چهار گوشه این زمین برج های گرد و مرتفعی بنا کردند و در فاصله میان هر دو باغ قدیم و جدید هم، خیابان و میدان پهناوری جهت چوگان بازی و قپق اندازی و انواع مسابقه و بازی ها احداث شد.

بر سر اینکه چه کسی طراحی باغ را انجام داده اتفاق نظری وجود ندارد. میراث فرهنگی، غیاث‌الدین جمشید کاشانی را به عنوان طراح این باغ معرفی می کند اما منابع دانشگاهی و برخی کارشناسان طراح باغ را شیخ بهایی  می دانند.

شاه عباس برای رفع خطر سیل، سدی مستحکم با سنگ و ساروج در حدود یک کیلومتری جنوب باغ، ساخت که هنوز هم پابرجاست.

حسن نراقی در کتاب آثار تاریخی شهرستان های کاشان و نطنز درباره عهد شاه عباس چنین می گوید:

شاه عباس چون بنای سالخورده و ویران گشته فین را درخور همسری با چشمه سلیمانیه و همت والای خود نمی دید، از این رو طرح کاخ جدیدی بدین گونه پی افکنده شد. مظهر آب روان چشمه را قریب ۵۰۰ متر بالاتر از باغ قدیم، یعنی در مکان چشمه کنونی، قرار داد و باغشاه جدید را در محدوده زمین های نورگیر به ابعاد ۱۵۷ متر طول شرقی و غربی در ۱۴۲ متر عرض شمالی و جنوبی حصار بندی کرد و در چهارگوشه آن برج های گرد و مرتفعی بنا کرد و…

پس از مرگ شاه عباس یکم، کار ساخت و توسعه باغ نو در دوره شاه صفی و شاه‌عباس دوم، ششمین و هفتمین پادشاه دودمان صفوی، نیز ادامه یافت و بنا به اوج شکوه رسید. طبقه فوقانی بنای شترگلویِ (۴) صفوی در زمان شاه صفی و با چوب و آهن ساخته شد تا امکان تماشای مناظر اطراف از بلندترین نقطه برای وی فراهم شود.

بناهایی همچون سردر ورودی، کوشک صفوی و یکی از حمام‌ها که در ادامه از آنها سخن می گوییم در این دوره ساخته شدند. شاه سلیمان، هشتمین پادشاه دودمان صفوی، صفه‌ای (۵) پیرامون چشمه فین بنا نمود و احتمالا به همین دلیل نام این چشمه به چشمه سلیمانیه تغییر یافته است.

از اواخر دوره صفویه تا دوره زندیه و همزمان با حمله افغان ها و لشکرکشی‌های نادر شاه افشار، این باغ از روزهای اوج خود فاصله گرفت و فراموش شد. کریمخان زند، بنیان‌گذار دودمان زندیه، پس از تخریب بناها به دلیل چند زلزله پیاپی، به عبدالرزاق خان، حاکم کاشان، دستور داد تا باغ و بناهای موجود در آن را مورد مرمت قرار دهد. در جریان این مرمت ها و بازسازی ها، بنای جدیدی نیز به باغ اضافه شد که به خلوت کریمخانی شهرت یافت. در قطعه شعری از آذر بیگدلی در این باره چنین آمده است:

در عهد کریم خان شه ملک قباد با سعی سلیم حاکم پاک نهاد

تعمیر چو یافت باغ فین آذر گفت آباد شده عمارت فین آباد

در دوره سلطنت فتحعلی‌شاه، دومین پادشاه دودمان قاجار، به سبب دلبستگی وی به صفای باغ و زیبایی های چشمه فین، بخش‌های زیادی به این باغ اضافه شد و تقریبا اکثر بناهای امروزی باغ محصول دوران این پادشاه است. این پادشاه قاجاری، به حاجی حسین خان صدراعظم اصفهانی، سرپرست حوزه حکمرانی کاشان، دستور داد تا تعمیرات و نوسازی این باغ و بناهایش را انجام دهد و ظاهری شاهانه به آن بدهد. وی بنایی به نام عمارت شترگلویی در مجاورت عمارت خلوت کریمخانی و حمام کوچکی در کنار حمام صفوی باغ برپا کرد و در نهایت کار تعمیرات و ساخت و ساز را در سال ۱۱۸۹ هجری شمسی به پایان رساند. استخوان­ بندی اصلی شترگلوی فتح­علی شاهی، هم اکنون نیز در سمت جنوب شرقی باغ باغ قرار دارد و به همین نام شناخته می شود.

به جز شترگلوی فتحعلی شاهی تغییرات دیگر این دوران عبارتند از:

افزودن نقاشی هایی به بنای شترگلوی صفوی شامل تصویری از شکار و تصویری از دربار رسمی فتحعلی شاه با ابیات زیر:

تمثال شهنشاه فلک و جاه است ای                         یا پیکر مهر و طلعت ماه است این

هرکس که به او نظر کند می گو                         سلطان جهان فتحعلی شاه است این

باغ فین

ساخت حمام بزرگ و یا حمام سلطنتی

عمارت یا خلوت نظام الدوله (حرمسرا) توسط دامادش علی محمد خان نظام الدوله

در سال ۱۲۵۶ هجری قمری، محمد شاه در راه مسافرت به اصفهان مدت دو هفته در باغ فین اقامت و دستورهایی برای مرمت و نگهداری آن صادر کرد. در سال ۱۲۵۸ نیز وی مدتی در باغشاه اقامت داشته و مقارن با سلطنت وی عمارت شاه نشین و حوض جوش (۶) مقابلش ساخته شده است.

محمد شاه، سومین پادشاه دودمان قاجار، بعد از اقامت دو هفته ای در باغ، در جریان سفر به اصفهان، دستور نگهداری باغ و ساخت و ساز در آن را صادر کرد. به دستور وی عمارت شاه نشین در جبهه جنوبی باغ ساخته و در مقابل آن حوض جوشی تعبیه شد.

از دیگر دستاوردهای دوره قاجاریه در باغ فین می توان به این موارد اشاره نمود: نماسازی دیوار و اطراف جدول­ های عمارت و خیابان­ ها و زیباسازی و مرمت ۲ حمام بزرگ و کوچک با تخته سنگ­ های مرمر شفاف و کاشی­ های ممتاز هفت رنگ و فیروزه ­ای و ساخت عمارت بادگیر (کتابخانه فعلی).

با از میان رفتن دودمان قاجار، بخش‌هایی از باغ به طور کامل تخریب شد و از بین رفت تا اینکه با ثبت ملی این اثر در سال ۱۳۱۴، در دوره پهلوی، رسیدگی و توجه به آن یکی از امور مهم به شمار آمد. در این دوره، ابتدا مرمت استخر مرکزی باغ صورت گرفت و بعد از آن در سال ۱۳۳۶ بر خرابه‌های بنایی به نام خلوت نظام‌الدوله، سنگ بنای موزه ملی کاشان نهاده شد. بنایی نیز در حدفاصل کتابخانه و حمام ها احداث شد و مرمت سایر عناصر معماری از جمله کوشک ها (۷) در سال ۱۳۵۷ صورت گرفت.

پس از انقلاب اسلامی ایران نیز این بنا برای مدتی مورد بی توجهی قرار داشت اما پس از گذشت چند سال در سال ۱۳۸۷ اقدامات زیر در رابطه با این باغ انجام شد:

ساماندهی کف باغ

تهیه پرونده طرح آسیب شناسی و درمان پوشش سبز گیاهی

ساماندهی مجاری آب خروجی حوض‌ها و جوی‌های داخل باغ

مرمت درِ چوبیِ گره چینی شده ی عمارت سر در

آواربرداری و بام‌سازی کوشک صفوی و ساماندهی راه آب‌های آن به انضمام آواربرداری و بام سازی ضلع غربی

نصب دوربین‌های مداربسته

پس از این اقدامات به دنبال تشکیل پرونده ثبت جهانی این اثر در سال ۱۳۸۹، یونسکو تغییراتی در سنگ‌فرش و پیاده‌روهای باغ را خواستار شد و پس از اعمال این تغییرات، نام باغ فین کاشان در فهرست میراث جهانی یونسکو به عنوان یکی از ۹ باغ ایرانی قرار گرفت.

باغ فین

باغ فین، میزبان وقایع تاریخی | از استراحتگاه تا قتلگاه

باغ فین یکی از بازماندگان تاریخ کهن ایران به شمار می رود که در هر دوره ای اتفاق و حادثه ای را به خود دیده و رازهایی را در گوشه گوشه اش حفظ کرده است. از جمله وقایعی که در این باغ رخ داده اند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

جشن و پایکوبی بنیان گذار صفوی

شاه اسماعیل صفوی، پایه گذار سلسله صفوی، در آغاز حکومت خود، به کاشان رفت و مردم که از رسمی شدن مذهب شیعه شاد بودند، شهر را به افتخار حضور او آذین بستند. شاه اسماعیل در باغ فین جلوس کرد و در سرچشمه فین بارِ عام (۱) داد. همه اقشار مردم به این جشن آمدند و پس از پایان یافتن تشریفات از غذاهای آن خوردند. شاه از آن همه احساسات و پذیرایی ها بسیار شادمان شد و در پایان دستور برپایی جشنی دیگر داد. شاه اسماعیل دو بار به باغ فین رفت و با برپایی جشن و سرور در آنجا موجب شادمانی مردم شد.

قتل حاکم کاشان

خضرنهاوندی، حاکمی بود که سال ها در کاشان حکومت کرد و در این دوران به قدرت بسیاری رسید. این افزایش قدرت به حدی بود که شاه عباس نگران شد و از نفوذ او احساس خطر کرد. در حدود سال ۹۸۶ هجری شمسی، در حضور شاه عباس، کله پزی با کارد به او حمله کرد و وی را از پای در آورد. گفته می شود که این قتل در باغ فین رخ داد و برادر وی، ملاعبدالباقی نهاوندی صاحب کتاب مآثر رحیمی، پس از این قتل به هندوستان گریخت. بر طبق نوشته های این شخص، چنین برداشت می شود که این قتل، قتلی سیاسی بوده و در نتیجه فرمان شاه صورت گرفته است. این قتل به حدی سری بوده که حتی اسکندربیگ منشی (۲) نیز سکوت کرده و اثری از این حادثه در کتاب عالم آرای عباسی دیده نمی شود.

مرگ پدر و تاجگذاری پسر

شاه صفی در طول پادشاهی خود چندین بار به کاشان و باغ فین آمده است. وی در آخرین سفر خود در عمارت دولتخانه که از سازه های دوران شاه عباس است، اقامت گزید و بر اثر افراط در خوردن شراب، از پای درآمد. پس از مرگ وی به ناچار، فرزندش عباس دوم در سن ۱۰ سالگی در همانجا تاجگذاری کرد و اداره مملکت به دستش سپرده شد.

میزبانی از شاهان

لکهارت درباره حضور شاهان صفوی در این باغ چنین می نویسد:

شاه سلیمان و شاه سلطان حسین نیز حین عبور از کاشان مدتی در عمارت های دولتخانه و باغ فین با تشریفات توقف و کامرانی می نموده اند.

فتحعلی شاه در سالهای ۱۱۸۷ تا ۱۱۹۰ خورشیدی و سال ۱۱۹۷ خورشیدی در باغ فین اقامت داشت و سال ۱۲۱۲ برای آخرین بار هنگام عزیمت به سوی اصفهان از فین دیدار کرد.

قتل امیرکبیر در فین | مهر بدنامی بر پیشانی باغ

محمد تقی فراهانی (امیر کبیر) یکی از صدراعظم های ناصرالدین شاه در دوران قاجار بود که اقداماتی شایسته در راستای آبادانی مملکت از جمله تاسیس دارالفنون، اعزام دانشجو به خارج، تقسیم آب کرج، ساماندهی به ارتش و … را انجام داد. یکی از کارهای وی تعیین حقوق برای درباریان بود که به مزاج درباریانی که تا پیش از آن به راحتی به خزانه مملکت دسترسی داشتند خوش نیامد و باعث شد افرادی از جمله مهد علیاء، مادر شاه و حاج علی خان مراغه ای، خواجه حرامسرا، دسیسه هایی را بر علیه او بچینند. به سبب علاقه شاه به امیر، دشمنان او نتوانستند کاری از پیش ببرند اما در نهایت بی کفایتی شاه و دسیسه این افراد باعث شد امیر از صدارت عزل و به کاشان تبعید شود. تبعید امیر به کاشان دو علت داشت؛ اول اینکه این شهر یک شهر کویری به حساب می آمد و دوم اینکه نزدیکی آن به پایتخت به درباریان امکان کنترل او را می داد.

امیر همراه همسرش به مدت ۴۰ روز در باغ زندگی کرد تا اینکه ناصرالدین شاه پشیمان می شود و برای او خلعتی می فرستد تا بخشش خود را اعلام کند. اطرافیان که متوجه این اتفاق می شوند در فرصتی مناسب از مستی شاه سوء استفاده کرده و امضای قتل امیر کبیر را از وی می گیرند. آنها طی دو روز خودشان را از راه نیزارهای قم به کاشان می رسانند و وقتی به شهر می رسند، متوجه می شوند که امیر برای پوشیدن خلعت بخششی، داخل حمام است. از آنجا که حمام خدمه به کوچه راه داشته، قاتلین از راه کوچه به درون می روند و درب حمام را می بندند تا کسی نتواند برای نجات امیرکبیر اقدامی بکند. حاج علی اکبر خان چاپارچی، پیک بین شیراز و کاشان، متوجه می شود و می خواهد به همسر امیر اطلاع دهد اما دست و پای او را با طناب می بندند تا او را از این کار بازدارند.

امیر کبیر پس از دیدن قاتل و شنید حکم، باور نمی کند که ناصرالدین شاه چنین دستوری داده باشد و می خواهد که حکم را با چشمان خودش ببیند. او پس از دیدن حکم می گوید:

افسوس من فکر می کردم ایران به صدر اعظمی لایق نیاز دارد ولی الان متوجه شدم ایران به شاهی لایق نیاز دارد.

سپس از آنها سه درخواست می کند: ۱ـ نوشتن چند خط وصیت ۲ـ دیدن همسر و فرزندانش برای آخرین بار ۳ـ خواندن دو رکعت نماز

قاتلان با هیچ یک از این درخواست ها موافقت نمی کنند و فقط به او اجازه می دهند نحوه قتلش را خودش تعیین کند. امیر از دلاکی که داخل حمام بوده درخواست می کند که رگ دستش را بزند. نقل شده که امیر با خون خود روی دیوار شعری نوشته اما هیچگاه مدرکی برای اثبات آن پیدا نشده است.

قاتلان که می خواستند زودتر کار را تمام کنند، صبر نمی کنند که امیر در اثر خونریزی از دنیا برود و او را با پارچه ای خفه می کنند. قتل امیر به گونه ای صحنه سازی می شود که تا مدت ها مردم ایران سرطان استخوان را دلیل مرگ وی می دانستند. به سبب این اتفاق تلخ، که در ۲۰ دی ۱۳۲۰ به وقوع پیوست، در شهر کاشان ۷ روز عزای عمومی اعلام و جسد امیر پس از غسل دادن در حوض وسط باغ، به امامزاده حبیب موسی واقع در شهر کاشان منتقل شد. همسر امیر به مدت ۲ سال صبر کرد تا جسد به استخوان تبدیل شود و سپس آن را به کربلا منتقل نمود و در یکی از صحن های اصلی حرم امام حسین (علیه السلام) به خاک سپرد.

پناه گرفتن یاغیان در باغ

در دوران محمدعلی شاه و همزمان با دوران مشروطه خواهی، نایب حسین کاشی و یارانش، که از یاغیان به نام آن دوره بودند، به باغ فین آمدند و حدود ۱۴ سال مصالح و اشیای گرانبهایی را غارت کرده و به تخریب باغ پرداختند. پس از مدتی یاغی گری در اطراف کاشان و حتی یزد، سرانجام دولت مرکزی توانست این شورش را کنترل و نایب حسین و پسرش ماشاءا… خان را دستگیر کند. در نهایت در سال ۱۲۹۸ خورشیدی، جلسه ای در باغ تشکیل و حکم اعدام یاغیان صادر شد.

باغ فین

معماری باغ فین | طراحی بهشت گونه

با ورود به باغ، مسحور فضایی بهشتی خواهید شد که در مقابلتان قرار می گیرد. آنچه که در این باغ بیش از همه به چشم می آید حضور آب و درخت به عنوان عناصر پویا است که در کنار بناها به عنوان عناصر ثابت معماری، فضایی جالب را به وجود آورده اند. در طراحی اولیه باغ، حفظ تقارن اهمیت ویژه‌ای داشته‌ اما به تدریج و با دخالت شاهان، از میزان آن کاسته شده است. این خروج از تقارن هم در محورهای تردد در باغ و هم در سازه های اضافه شده پس از دوره صفویه به چشم می‌خورد. ویژگی های خاصی نیز در معماری باغ وجود دارد که در ادامه به آنها می پردازیم:

۱- طراحی خاص گذرگاه های باغ

باغ فین در فضایی چهارگوش و محصور با دیوارهای بلند قرار دارد. محور طولی باغ در راستای شمال شرقی – جنوب غربی و درست در وسط آن دیده می شود و ورودی اصلی باغ در منتهی الیه همین محور و در جبهه شمالی باغ تعبیه شده است. دو گذر اصلی باغ عبارتند از :

گذر اصلی شمالی – جنوبی که از بنایی به نام عمارت سردر آغاز می شود.

گذر اصلی شرقی – غربی دو عمارت کتابخانه امیرکبیر و موزه ملی کاشان را به عنوان دو نقطه مهم باغ در انتهای خود دارد. قرارگیری این گذر در جنوب محور تقارن شرقی – غربی باغ باعث شده تا دو فضای نامتقارن در سوی آن ایجاد شود و در نتیجه این تقسیم، دو بخش جنوبی و شمالی به وجود آید. چنین به نظر می رسد که بخش جنوبی به فضای خلوت و اندرونی باغ اختصاص دارد و بخش شمالی، به عنوان فضای بیرونی و عمومی باغ شناخته می شود.

در محل تلاقی این دو گذر در قلب باغ، تختگاهی برای استقرار سرابستان (۱) و بستری وسیع برای قرارگیری آبگیر اصلی پدید آمده و گویی چهار باغ در یک باغ ایجاد شده است.

علاوه بر بر این دو گذر اصلی، گذرگاهی فرعی نیز وجود دارد که در طول باغ از جنوب به شمال امتداد یافته است. این محور از مقابل عمارت شترگلو در جبهه جنوبی باغ آغاز و در آخر به یکی از ورودی های فرعی باغ در دیوار شمالی منتهی می شود.

باغ فین

۲- حضور عنصر آب

آب، اساسی ترین عنصر در باغ فین است که در حالت های زیر دیده می شود:

راکد، در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی

روان، در جوی‌ها

فورانی، در فواره‌های سراسر باغ

جوششی، ظهور آب از حفره‌های منظم کف حوض در حوض جوش و حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه

هر یک از این اشکال آب مفهومی خاص دارند اما به طور کلی حضور این مقدار فراوان از آب و جریان آن در جوی های پوشیده شده با کاشی فیروزه ای، در این منطقه کویری و کم آب و درختانی با سایه گسترده در طبیعت خشک بیابانی، تضادی زیبا را در ذهن بیننده شکل می دهد و برای مدتی ذهن او را درگیر می کند. فیروزه ای نیز رنگی است که با رنگ خاکیِ صحراهایِ اطراف در تضاد است و این هم بر زیبایی باغ می افزاید.

این آب در ابتدا به استخری در پشت باغ می ریزد که اختلاف ارتفاع آن نسبت به سطح جوی‌ها، باعث ایجاد فواره هایی شده و آب به بالا پرتاب می شود. آب در این باغ مسیرهای متعامدی را طی می کند و پس از پشت سر گذاشتن این مسیرها، راه را به سوی خارج مجموعه ادامه می دهد. پس از خروج از باغ، در ابتدا سنگ آسیاب معروف به خونی را به گردش در می آورد و سپس با طی مسافتی با آب چشمه مردانه یکی شده و راهی باغ های فین می شود.

در پاسخ به این سوال که چرا در باغ حوض ها، فواره ها و آب نماها ایجاد شده اند، می توان چنین دلایلی را بر شمرد:

۱- ایجاد آرامش به واسطه نگاه کردن انسان در آب

۲- خنک کردن هوا در فصل تابستان

۳- طنین انداختن موسیقی آب به ویژه در قسمت های غیر مسکونی که موجب آرامش می شود.

دو حوض بسیار زیبا در این مجموعه وجود دارد که عبارتند از:

حوض جوش

حوض جوش نام حوض بسیار شگفت انگیزی در باغ فین است که در گذشته کف آن پوشیده از کاشی بوده و نقشی مانند قالی های کاشان (ترنج و محراب) داشته است. کاشی های این حوض از نوع زرین فام و کاری از خاندان اَبی طاهر، خاندان هنرمند کاشی ساز کاشانی، بوده و روی لعاب کاشی ها از طلا استفاده شده است.

این کاشی ها تا اوایل دوره رضا شاه در حوض وجود داشتند تا اینکه غارتگران آن دوره به نام نایبی ها به سرکردگی نایب حسین کاشی، آنها را به باغ خصوصی خود، باغ سردار، منتقل کردند و چون معماران از تعبیه این سیستم پیچیده در آن باغ باز ماندند، کاشی ها بلااستفاده مانده و از بین رفتند. تنها بخشی از این کاشی ها باقی ماند که آن هم به قیمتی ناچیز به موزه لوور پاریس فروخته شد.

باغ فین

بعد از نایبی ها، انگلیسی ها برای بازسازی حوض به باغ آمدند اما کاری از پیش نبردند. در حدود ۲۰ سال پیش، استاد پیرنیا، استاد معماری ایران، برای بازسازی حوض اقدام کرد و پس از تخریب یک گوشه از حوض متوجه لوله ای سفالی در زیر هر یک از حفره ها شد که تا عمق یک متر پایین رفته و یا به منبع ورودی آب متصل است و یا به قسمت خلاء راه پیدا می کند. محاسبات انجام شده در این لوله ها و اندازه قطر آنها به حدی پیچیده بود که استاد پیرنیا دستکاری این سیستم را متوقف کرد چرا که نمی توانست با آن محاسبات حوض را بازسازی کند.

عملکرد جالب توجه این حوض

۱۶۰ حفره در حوض وجود دارد که هر یک به منزله یک گل از قالی بوده اند. عملکرد این حفره ها به این صورت بوده که اگر اولین حفره به صورت فواره عمل می کرده، دومین حفره، کار مکش آب را انجام می داده است. به این ترتیب ۸۰ حفره فواره و ۸۰ حفره مکنده آب بوده اند و یکسان بودن ورود و خروج آب سبب می شده تا حوض، سرریز نداشته باشد. امروزه آب سرریز این حوض به وسیله ۳ جدول کاشی از وسط گذرگاه های باغ عبور می کند.

وجود جیوه در آب باعث می شده تا به هنگام تابیدن نور خورشید نور هفت رنگی در فضا ساطع شود و در برخورد به شیشه های رنگی اتاق شاه نشین، رقص نور زیبایی در فضای اتاق به وجود آورد. زیبایی این حوض در شب های مهتابی به اوج خود می رسید و آب حالت آینه پیدا می کرد.

مهندسین داخلی و خارجی، حوض جوش و عملکرد آن را شاهکار هنر آبرسانی می دانند. اطلاع دقیقی از طراح سیستم این حوض در دست نیست اما هر که بوده احتمالا از طرح های غیاث الدین جمشیدکاشانی استفاده کرده است. از نظر کارشناسان، این حوض در ابعاد طلایی ساخته شده و بهترین شکل ترسیم مستطیل را به نمایش می گذارد.

حوض دوازده فواره

در زمان محمد شاه قاجار و همزمان با حوض جوش و اتاق شاه نشین، حوض دیگری در باغ ساخته شده که امروزه با نام حوض دوازده فواره شناخته می شود. وجود فواره ها در این حوض حکایت از ساختار ایرانی باغ و شاهکار معماری در گذشته های دور دارد که بدون وجود هیچ نیرویی از خارج، جریان عمودی برای آب ایجاد می شده است.

باغ فین

اعجاز فواره ها

برای جریان آب در درون فواره ها هیچ نوع انرژی از خارج وارد نمی شود و تنها قانون اختلاف سطح و استفاده از شیب طبیعی زمین این امر را ممکن می کند. زیر تمام جوی ها و دور تمام حوض ها، لوله هایی سفالی به نام تنبوشه در عمق یک متری زمین قرار داده شده اند که از یک طرف به حوض های اصلی متصل هستند و طرف دیگر آنها در انتهای جوی مسدود می شود. آب از یک طرف وارد می شود و به سبب مسدود بودن انتهای لوله از فواره ها بیرون می زند. به دلیل شیب دار بودن زمین برای تقسیم فشار، قطر لوله را در قسمت های مختلف آن، متفاوت در نظر گرفته اند. ابتدای لوله قطر بیشتری نسبت به انتهای آن دارد و به این ترتیب با تقسیم فشار، آب به یک میزان از فواره خارج می شود.

چشمه سلیمانیه | سحرانگیز حیات بخش

آب جاری در جوی‌ها، استخرها و حوض های باغ از چشمه فین یا سلیمانیه در جنوب باغ تامین می‌شود که حدود دوازده سنگاب (۱) در اطراف خود دارد و از صخره هایی به نام کوه دندانه و شکاف تخته سنگ های معدن گچ و آهک، واقع در شش کیلومتری غرب کاشان از زمین می جوشد.

این چشمه هفت هزار سال قدمت دارد و دارای ویژگی هایی است که باعث شده برخی افراد به ویژه پیروان دین یهود آن را معجزه ای از سوی حضرت سلیمان بدانند و البته هیچ سندی برای اثبات این باور وجود ندارد.

باغ فین

از ویژگی های حیرت انگیز این چشمه این است که میزان آب آن به هیچ عنوان به بارندگی سالیانه و فصل پرباران و کم باران وابسته نیست ندارد و حجم آب همیشه حتی در خشک سالی ها ثابت و حدود ۳۶۰ لیتر در ثانیه است.

یکی دیگر از ویژگی های این چشمه دمای آب آن است که در طول سال روی ۲۵ درجه ثابت می ماند. جالب این است که در زمستان که محیط سرد است آب گرم به نظر می رسد و در تابستان و گرمای محیط تصور می کنید آب خنک است.

آب این چشمه، فوق العاده صاف است اما به واسطه داشتن بعضی املاح نمی توان برای آشامیدن از آن استفاده کرد. صافی و پاکی و روشنایی کم نظیر و کیفیت ثابت و تغییر ناپذیر چشمه سلیمانیه از گذشته تا به امروز شهره خاص و عام بوده و هست. فلاندن (۲) در این باره می گوید:

مردم برای این آب عقاید موهوم دارند و میگویند خاصیت طبی دارد.

درباره علت نامگذاری این چشمه روایات مختلفی وجود دارد که البته سند مکتوبی برای آنها وجود ندارد اما مردم آنها را قبول دارند:

۱- در گذشته کاشان یکی از مراکز یهودی نشین ایران بوده و در دوران شاه عباس دوم بیش از ۱۰۰۰ خانوار یهودی در این شهر سکونت داشته اند. در آن دوران به واسطه حضور چند تن از علمای یهود در این شهر لقب اورشلیم دوم را به آن دادند. یهودیان ساکن در این شهر برای آب این چشمه قداست خاصی قائل بودند و آن را از معجزات سلیمان نبی می دانستند و به همین سبب نامش را سلیمانیه گذاشتند.

۲- در دوران شاه سلیمان صفوی در اطراف این چشمه صفه یا بنایی ساخته شد و به سبب کار این پادشاه این چشمه به چشمه سلیمانیه معروف شهرت پیدا کرد:

یک نظر حیدرصفدر به سلیمان شاه کرد آب سرچشمه فین را ز عصا پیدا کرد

باغ فین

۳- حضور درختان

در کنار آب، حضور درختان نیز در باغ قابل توجه است و بر طراوت فضا می افزاید. حدود ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار در باغ وجود دارد که اغلب آنها بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند. تعداد و قدمت این درختان نشان می دهد که درختِ سایه گستر و همیشه سبزِ سرو نقش کالبدی را در طراحی باغ ایفا می کند و کاشت معدود درختان خزان دارِ چنار تنها برای افزایش کیفیت بصری بوده است. در این میان به نظر می رسد که کاربرد درخت سرو در ادبیات فارسی به عنوان نماد زیبایی انسان نیز در این انتخاب تاثیر گذاشته باشد.

در طی چندین سال گذشته و به ویژه پس از سال ۱۳۸۶، مجموعه‌ای از عوامل موجب خشکی و بیماری درختان شده است که از میان آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

مهار فیزیکی غیراصولی، دخالت غیر کارشناسانه، سرمازدگی شدید، عبور سیم و کابل برق و لوله‌گذاری‌های تاسیساتی، ایجاد پیاده‌روهای آهکی و سیمانی و محصور کردن درختان با آن، آبیاری نادرست و غیراصولی، آفت شپشک، نادیده گرفتن دستور غذایی درختان، مشکلات مدیریتی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسان

این عوامل حداقل ۱۱۲ درخت تاریخی را خشکاند و به تعداد زیادی هم بین ۳۰ تا ۵۰ درصد آسیب وارد نمود البته مسئولین میراث فرهنگی این عوامل را رد می کنند و پایان یافتن عمر مفید درختان را دلیل خشک شدن آنها می‌دانند.

باغ فین

بخش های مختلف باغ فین | عنصر ابنیه

باغ فین در طول تاریخ، مدام در حال تغییر و بازسازی بوده و به همین سبب بناهای متعددی از دوران های مختلف تاریخی در آن وجود دارد. بدنه غربی باغ توسط دو حمام کوچک و بزرگ محصور شده و در بدنه شرقی آن و در پشت حصار باغ، موزه ملی کاشان قرار دارد. عمارتی به نام شترگلوی فتحعلی شاهی نیز در باغ وجود دارد که از طریق عمارت شاه نشین به قسمتی به نام خلوت کریمخانی می پیوندد و مجموعه این بناها دیواره جنوبی باغ را تشکیل می دهند.

در ادامه به گوشه گوشه این باغ سر می زنیم و بناهای آن را از نظر می گذرانیم:

۱- عمارت سردر | پیوندگاه بیرون و درون

در ابتدای ورود به این باغ، با ساختمانی بلند برخورد می کنید که سردر نام دارد. سنگ بنای این ساختمانِ دو طبقه، در دوره صفوی گذاشته شده است و با داشتن تالاری با چشم اندازهای دیدنی به محیط اطراف به عنوان پیوندگاه بیرون و درون باغ به شمار می رود.

در طبقه‌ زیرین بنا، هشتی قرار دارد که محلی برای انتظار کسانی بوده که به باغ مراجعه می کردند و دالان ورودی به باغ با اتاق‌های جانبی، نیز پس از آن قرار گرفته اند.

باغ فین

۲- کوشک صفوی

این بنا که با نام صوفه عباسی هم شناخته می شود، در حدود سال ۹۸۶ هجری شمسی به دستور شاه عباس و به همت آقا خضر نهاوندی، حاکم وقت کاشان در مرکز باغ و در روبه روی دروازه ساخته شد. این عمارت پیش تر ۴ طبقه داشته و دو طبقه فوقانی آن به شکل کلاه فرنگی بوده اما زلزله سال ۱۱۵۶ صدماتی جدی به آن وارد کرد و در زمان بازسازی تنها دو طبقه از آن ساخته شده است.

امروزه این ساختمان ۱۴ متر ارتفاع دارد و مصالح به کار رفته در آن عبارتند از: سنگ لاشه در پی ساختمان و خشت خام در دیواره ها.

در قسمت ورودی ساختمان نقاشی های کمرنگی به چشم می خورد که به همراه نقاشی های داخل ساختمان اثری از رضا مصور کاشی است. کار این هنرمند به حدی جذاب بود که شاه عباس پس از دیدن نمونه کارهای ایشان در باغ، وی را به اصفهان برد تا نقاشی های عالی قاپو و چهل ستون را انجام دهد و آنجا بود که به رضا عباسی معروف شد.

باغ فین

این نقاشی ها که شامل منظره هایی از صحنه های شکار و تصاویر شاهزادگان و غیره بودند، در زمان زلزله و حمله افغان ها آسیب دیدند و در دوره قاجار با گچ پوشانده شدند که امروزه برای نمونه قسمتی از آن از زیر گچ خارج شده است.

سقف این بنا به صورت دولایه است و بین دولایه هوا جریان دارد. سنگ مرمرهایی نیز در ازاره ها مشاهده می شود که مربوط به دوره صفویه است و هنر سنگ تراشان آن زمان را به نمایش می گذارد و نشان می دهد که آنها چگونه با وسایل ابتدایی چنین صیقلی به سنگ ها داده اند. کف ساختمان نیز از سنگ مرمر بوده که در زمان نایب حسین، سردسته اشرار و غارتگران در اواخر دوره قاجاریه، به غارت رفته است.

از این ساختمان برای برگزاری جشن ها و مراسم استفاده می شده و در طی برگزاری خانم ها در طبقه ی بالا و آقایان در طبقه پایین حضور داشتند.

حفره وسط حوض ساختمان، در عمق حدود دو متری زمین، لوله ای از جنس سفال دارد و شبیه گردن شتر یا S انگلیسی است. حالت این لوله باعث می شود که آب با فشار بالا بیاید و همچون چشمه ای در وسط حوض به نظر برسد. به سبب وجود همین سیستم به این عمارت شترگلو هم گفته می شود.

باغ فین

۳- اتاق شاه نشین | استفاده هوشمندانه از رنگ و نور

در حدود سال ۱۲۱۸ شمسی، محمد شاه قاجار دستور ساخت بنایی را در باغ فین صاد کرد که بعد ها به اتاق شاه نشین معروف شد. در طرفین این بنا، اتاق هایی وجود دارند که با عنوان اتاق های گوشواره شناخته می شوند و فضایی برای خدمه بوده است. به سبب احترامی که خدمه برای شخص شاه قائل بودند، تشریفات، از درب‌های جانبی صورت می گرفت و هیچ گاه از درب اصلی وارد این اتاق نمی شدند. در جلوی بادگیر این اتاق و قسمت وسط و قبل از حوض این ساختمان، تشریفات آن زمان انجام می شده است.

درب این اتاق به شکل پنج دری و و با تزیینات اُرسی ساخته شده؛ به این معنا که به حالت کشویی باز و بسته می شود. گل میخ هایی نیز روی درب به چشم می خورد که به دو دلیل به کار رفته اند؛ نخست آنکه جلوه ای خاص به درب می دهند و موجب تزیین آن می شوند و دیگر اینکه با تلخ کردن چوب، آن را از شر موریانه ها در امان می دارند. هنر گره چینی نیز در این درب به کار رفته است. در این هنر از میخ یا چسب استفاده نمی شود بلکه تکه های چوب به شکل پازل مثبت و منفی در هم چفت شده و جایگذاری می شوند.

رنگ شیشه ها یکی از جلوه های زیبای این اتاق است که استفاده از آنها چند دلیل دارد:

۱- ایجاد رقص نور طبیعی در روز و شب به همراه انعکاس نوری که از کاشی های حوض جوش حاصل می شد.

۲- اشتهاآور بودن رنگ قرمز و آرامش بخش بودن رنگ سبز و آبی از لحاظ روان شناسی

۳- ترکیب رنگ های به کار رفته با رنگ زرد موجب ایجاد یک حشره کش طبیعی می شود. عملکرد این حشره کش به این صورت است که در طول شب های تابستان با روشن شدن چراغ در اتاق و برخورد نور آن با شیشه ها، یک طیف رنگی ایجاد می شده که حشرات را به خود جذب می کرده است. وقتی حشرات به مرکز نور نزدیک می شدند به سبب تعداد رنگ ها و با توجه به مرکب بودن چشم آنها، دیدشان مختل می شده، در نهایت کور می گشتند و به داخل آب می افتادند.

کانال هایی موسوم به کانال های جعفری هم در ازاره ها تعبیه شده اند تا هوا پشت دیواره اصلی جریان پیدا کرده و نم حوض به ساختمان آسیب نزند.

باغ فین

۴- چایخانه | محل تقسیم آب

با گذر از کنار شاه نشین و در کنار کوشک قاجار، چایخانه را می بینید که قبلا چشمه زنانه نام داشته است. در این قسمت، تمام آب ورودی به باغ، تقسیم می شود. یک سوم از آب چشمه اصلی به اینجا می ریزد و پس از تقسیم شدن به ۳ شاخه، راه خود را به این صورت ادامه می دهد: یک شاخه از زیر حوض کوشک قاجار، شاخه ای دیگر از زیر حوض جوش و یکی از زیر حوض کوشک صفوی عبور می کند. سپس بقیه جوی ها و فواره ها از این سه حوض تغذیه می شوند.

باغ فین

۵- کوشک قاجار یا شترگلوی فتحعلی شاهی | خنکای تابستان در کویر

بنای کوشک قاجار که با نام شترگلوی فتحعلی شاهی یا صوفه فتحعلی شاهی شناخته می شود ساختمانی است که به دستور فتحعلی شاه در حدود سال ۱۱۸۹ شمسی در باغ فین ساخته شد. در این بنا بخش های مختلفی وجود دارد که عبارتند از: حوضخانه، چهار طاقی با حوض جوش، صفه وسیع و سرپوشیده با ۴ ایوان و شاه نشین که در گذشته کف همه آن­ها از تخته سنگ­ های بزرگ مرمر پوشانده شده بود. در دو ضلع شمالی و جنوبی این بنا دو حیاط خلوت وجود دارد که دارای اتاق­ های متعدد بوده و لوازم سکونت زندگی انسانی در آنها یافت شده است.

در این ساختمان، همانند شاه نشین، فضاهای مخصوص خدمه وجود دارد و در فضاهای باز اطراف آن، اتاق هایی به این منظور تعبیه شده اند. دریچه های منتهی به این اتاق ها به همراه بادگیر و حوضی که جهت آن به طرف ساختمان است، فضای خنک و دلچسبی را در تابستان های گرم کاشان ایجاد می کرده و باعث می شده تا در اقلیم کویری، هوایی متفاوت جریان پیدا کند.

در سقف این بنا نقاشی هایی وجود داشته که کاری از صنیع الملک غفاری، عموی کمال الملک، نقاش زبردست ایرانی بوده اند اما از آنجا که بعد از مرگ امیرکبیر در این باغ تا سال ۱۳۵۲ شمسی حفاظتی از این اثر صورت نگرفته، نقاشی ها در اثر نم و رطوبت و یا عوامل انسانی از بین رفته اند. بعدها عکس این نقاشی ها در آلبوم یک جهانگرد فرانسوی پیدا شد و استاد مطیفی فر، به بازسازی آنها همت گماشت. قسمت های کم رنگ نقاشی در حاشیه ها و پایین تر از قسمت سقف نمونه اصلی هستند و ما بقی بازسازی شده اند. موضوع نقاشی ها در قسمت بالای حوض بزم های شاهانه، نقش شکارگاه، اتفاقات رخ داده در باغ و قصه های قرآنی شامل می شده و دور تا دور ایوان نیز نقش ۱۸ عدد از پسران ارشد فتحعلی شاه به چشم می خورد که در میان آنها تصویر میرزا ملک شاه از بقیه واضح تر است.

در پایین عکس این شاهزاده ها شعری به چشم می خورد که اثر خاوری، یکی از شاعران قاجار، در مدح فتحعلی شاه و به خط هنرمندانه محمد تقی حسینی از خاندان کلهر است. در آخرین مصرع این شعر، کتیبه ای وجود دارد که تاریخ اتمام تزئینات بنا را نشان می دهد و مجموع حروف ابجد بیت آخر ۱۲۲۶، نشان دهنده سال به هجری قمری، می شود.

سیستم شترگلو در این ساختمان یکی از ویژگی های بارز آنبه شمار می رود اما با این تفاوت که قطر لوله به کار رفته در آن بیشتر است و در نتیجه آب با فشار کمتری از حفره وسط حوض خارج می شود. درون آب ماهی قزل آلا و ماهی قناتی بوده که از ماهی های قناتی در گذشته برای درمان یرقان استفاده می شده است.

۶- حمام فین | قتلگاهی در قلب باغ

دو حمام در باغ فین وجود دارد و نام هیچ یک از آنها حمام فین نیست بلکه تنها به دلیل قرار گیری در باغ فین به این نام مشهور گشته اند. حمام های باغ فین شاخص ترین و شناخته شده ترین بناهای این باغ هستند چرا که همانگونه که به آن اشاره کردیم، امیرکبیر نیز در یکی از این حمام به قتل رسیده است. در ادامه به معرفی این حمام ها می پردازیم:

حمام سلطنتی

حمام سلطنتی که به دستور فتحعلی شاه در سال ۱۱۸۹ هجری شمسی ساخته شد تا صرفا خانواده ی دربار از آن استفاده کنند. هر وقت شاهان قاجار برای تفرج به این باغ می آمدند از این حمام استفاده می کردند و حمام کوچکی نیز برای استفاده خدمه بود که در ایامی از هفته استفاده از آن برای عموم مردم نیز آزاد می شد.

درب این حمام نسبت به کلاه هایی که در قدیم استفاده می شد کوتاه است تا افراد در بدو ورود سر خود را خم کنندکه دلیل آن همان فلسفه احترام به زمین است .

قسمت های مختلف حمام عبارتند از: رختکن، راه فرعی به حمام برای رساندن وسایل به افراد داخل حمام، سربینه (۱) و صحن اصلی حمام. صحن اصلی حمام نیز بخش های مختلفی دارد که عبارتند از: شاه نشین، خزینه، اتاق های حجامت، حوض آب گرم، حوض آب نیمه گرم، حوض آب سرد که با توجه به طراحی، می توان آنها را الگویی برای سوناهای امروزی دانست.

حمام فین

سیستم گرمایش حمام

آب حمام به وسیله تون گرم می شده است. تون محل افروختن آتش است و باید در جایی قرار گیرد که از بیرون حمام بتوان به آن دسترسی پیدا کرد. تون در وسط خزینه قرار دارد و به صورت حفره ای است که از پایین به فضای بیرون راه دارد. شخصی که به او تون تاپ می گفتند هیزم را زیر تون می ریزد و آن را روشن می کند.

روی تون در کف خزینه یک ورقه مسی قرار داده شده است؛ دور ورقه را با ملاط محکمی به هم می بستند تا مانع نفوذ آب به زیر آن شوند. با داغ شدن ورقه مسی، آب خزینه تا ۴۰ درجه گرم می شود.

فضای حمام نیز به وسیله کانال های گربه‌رو گرم می شود که در زیر کف حمام ساخته شده اند و به قسمت تون متصل هستند. کانال های گربه‌رو حرارت و دوده های داخل تون را به دودکش ها می رساندند تا با این کار هم کف حمام گرم شود و هم دود ها از تون به بیرون هدایت شوند. ابعاد آنها نیز اندازه قامت خمیده یک انسان بوده و هر چند وقت یکبار، نیاز به تمیز کردن و مرمت داشته اند.

حمام فین

دیواره های حمام از ساروج ساخته شده که ملات محکمی از آهک، خاکستر و گیاه لویی است و وقتی این ترکیب در جایی استفاده شود رطوبت نمی تواند به پایه ها و دیوار بنا آسیب برساند.

روشنایی حمام از طریق حفره های سقف به نام جامگاه تامین می شده که این سوراخ ها شیشه های مجدی داشتند چرا که این شیشه ها دارای دو خاصیت هستند: نور را حتی در روزهای ابری دو برابر می کنند و دید را از بالای پشت بام حمام، مختل می سازند.

حمام صفوی یا حمام کوچک | قتلگاه صدراعظم شایسته ایران

بعد از حمام سلطنتی، حمام صفوی قرار دارد که تاریخ ساخت آن به حدود سال ۸۸۲ شمسی باز می گردد. که قسمت های اعظم آن شبیه حمام سلطنتی است و نکته ی بسیار قابل توجه آن وجود ۷ کاشی قدیمی در قسمت خزانه است که حدود ۵۰۰ سال قدمت دارند. این حمام میزبان یکی از تلخ ترین حوادث تاریخ ایران و قتل صدر اعظم شایسته ای همچون امیرکبیر بوده است و امروزه با عنوان حمام امیرکبیر نیز شناخته می شود.

حمام فین

۷- حیاط خلوت کریم خانی | به دور از چشم ها

قسمتی در باغ فین وجود دارد که به دستور کریم خان زند و به همت آقا سلیم آرانی، حاکم وقت کاشان ساخته شده و از درون باغ قابل مشاهده نیست. این قسمت حیاط خلوت کریم خانی نام دارد که شامل یک حیاط کوچک و اتاق های پنج دری و اتاق های ساده است و سال ساخت آن به حدود ۱۱۴۱ هجری شمسی باز می گردد.

۸- موزه ملی کاشان | گنجینه ای بر روی خرابه های خلوت نظام الدوله

در ضلع شمال غربی باغ فین، ساختمانی با عنوان موزه ملی کاشان وجود دارد که در سال ۱۳۴۶ و به همت مرحوم سید محمد تقی مصطفوی، مدیرکل باستان شناسی وقت، بر خرابه‌های برجای مانده از بنای خلوت نظام‌الدوله ساخته شده است. مساحت این بنا حدود ۳۰۰ مترمربع می‌باشد و یک طبقه شامل چند تالار بزرگ و کوچک و یک زیرزمین نسبتا وسیع در آن وجود دارد.

این موزه دارای سه بخش باستان شناسی و مردم شناسی و صنایع دستی است. بیش از ۴۰۰ قطعه اثر از جمله ظروف سفالی متعلق به دوره های پیش از اسلام و پس از آن از جمله اشیای مفرغی و سرامیک و پوشاک و خط و کتابت و انواع بافته‌ها در این موزه به نمایش در آمده که از هزاره هفتم قبل از میلاد تا دوره معاصر را دربر می‌گیرد. اشیای بخش باستان شناسی این موزه نیز از حفاری‌های انجام شده در تپه سیلک و چغازنبیل و حسنلو و خوروین و لرستان و… به دست آمده اند.

موزه ملی کاشان

ثبت ملی و جهانی باغ فین کاشان

باغ فین شاهکاری از معماری ایرانی است که به سبب اهمیت فراوان و نیاز به حفاظت بیشتر، در تاریخ ۱۵ آذرماه سال ۱۳۱۴ با شماره ی ۲۳۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مهندسی حیرت انگیز این باغ نیز باعث شده تا نامش در میان ۹ باغ ایرانی باشد که در فهرست میراث جهانی یونسکو دارند. دلایل ثبت این باغ در سال ۲۰۱۱ در این فهرست به شرح زیر است:

۱- نشان دهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی است.

۲- نشان دهنده تبادل ارزش‌های بشری در یک بازه زمانی و در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه‌ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز است.

۳- گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته است.

۴- نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله ی مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.

۵- به طور مستقیم با رویدادها یا سنت‌های زندگی، افکار و عقاید یا آثار هنری یا ادبی دارای اهمیت عالی جهانی مرتبط است.

باغ فین

راه دسترسی و اطلاعات بازدید

آدرس: استان اصفهان، بخش مرکزی شهر کاشان، قصبه فین کوچک از روستای فین، خیابان امیرکبیر

زمان بازدید: همه روزه به جز ایام سوگواری

ساعت بازدید: ۰۹:۰۰ الی ۱۶:۳۰

هزینه بازدید: ۳۰۰۰ تومان برای اتباع ایرانی و ۲۰۰۰۰ تومان برای اتباع خارجی

دیدنی های اطراف

تپه باستانی سیلک | ۳.۸ کیلومتر

خانه طباطبایی ها | ۷.۸ کیلومتر

خانه عباسیان | ۷.۹ کیلومتر

حمام سلطان امیراحمد | ۸ کیلومتر

خانه بروجردی ها | ۸.۱ کیلومتر

مسجد آقابزرگ | ۸.۳ کیلومتر

خانه عباسیان

باغ فین آرزوهایتان را برآورده می کند!

برخی بر این باورند که برای برآورده شدن آرزوهایشان باید سکه ای به درون حوض بیاندازند و اگر سکه به داخل حفره میان حوض افتاد، مراد دلشان را می یابند. این کار در ظاهر بیشتر شبیه یک تفریح و سرگرمی و خرافه است اما فلسفه انداختن سکه در آب به آیین میترا در مذهب زرتشت باز می گردد. در این آیین آب مظهر پاکی است و پیروان آن یک قسمت مال خود را به الهه آب می بخشیدند تا برکت را به خانه های خود بیاورند.

در واقع پول ریختن در آب نوعی قربانی، نذر و بخشش به شمار می رود. همچنین باید به این موضوع توجه داشت که آب یکی از چهار آخشیش (عنصر) مقدس در ادیان کهن ایرانی محسوب می شود و در کتاب اوستا بارها و بارها به اهمیت و تقدس آب اشاره شده است. در آبان یشت و تیر یشت که از قسمت های اوستا هستند، درباره تقدس آب ها سخنان بسیاری گفته شده و آناهیتا ایزد بانوی آب ها مورد ستایش قرار گرفته است.

استرابو، تاریخ نگار و جغرافی دان یونانی، در یک سده پیش از میلاد در مورد اهمیت و تقدس آب نزد ایرانیان چنین می گوید:

ایرانیان در هنگام قربانی کردن از برای آب در کنار رود یا سرچشمه و کرانه دریا گودالی کنده در کنار آن قربانی می کنند آن چنان که آب از خون قربانی آلوده نشود.

در یسنا، بخشی از اوستا، در مورد حاجت دهی آب ها چنین گفته شده است:

ای زرتشت! نخست کام (آرزوی) خویش از آبها بخواه.

بی شک این بند از اوستا می تواند محکم ترین پاسخ برای راز انداختن سکه ها به داخل آب باشد و دلیل این رسم را به خوبی توضیح دهد.

البته این رسم فقط به ایران محدود نمی شود و در ایتالیا و روسیه هم باوری این چنینی در میان مردم وجود دارد.

باغ فین

دلیل نامگذاری باغ فین

همانگونه که اشاره کردیم به این باغ، باغ شاه هم گفته می شود. بسیاری تصور می کنند که این نام به سبب تعلق این باغ به شاهی خاص، بر آن گذاشته شده اما دلیل اصلی معنای کلمه شاه، یعنی بزرگ است و احتمالا به خاطر وسعت بسیار باغ و حتی بیش از اندازه کنونی، به باغ شاه معروف شده است.

این باغ به سبب قرار گیری در منطقه فین نیز به نام باغ فین شناخته می شود که برای معنای کلمه فین سه نقل قول وجود دارد:

۱- کلمه فین معرب پین، یک لغت فارسی باستان به معنی پایانه است و با توجه به اینکه این منطقه پایان شهر بوده نامگذاری با مسمایی به نظر می رسد.

۲- اقوام کاسپین که از فلات سیبری به فلات مرکزی آمدند در اصل ۲ قوم کاس ها و پین ها بودند. از میان آنها، پین ها در همین منطقه ساکن شدند و کاس ها کاشان را برای سکونت انتخاب کردند.

۳- کلمه فین که از کلمه فینه گرفته شده و فینه نام کلاه هایی بوده که مردم این ناحیه بر سر می گذاشتند.

باغ فین

امکانات باغ فین

باغ فین یک مجموعه ی گردشگری است که امکاناتی همچون سرویس بهداشتی، پارکینگ، نمازخانه، چایخانه، فروشگاه محصولات فرهنگی و سوغات را در اختیار شما قرار می دهد.

 

تاریخچه

منطقه تاریخی باغ فین یکی از مناطق دیدنی در شهر اصفهان قرار گرفته است.

بهترین زمان

بهترین زمان سفر به باغ فین فصل بهار میباشد.

کجاست

 شش کیلومتری جنوب کاشان- انتهای خیابان امیرکبیرفعلی و روستای فین قدیم

چطور برویم

با خودروی شخصی: از تهران و با خودروی شخصی بعد از حدود ۴۴۸ کیلومتر رانندگی و عبور از شهر قم و در راه رسیدن به اصفهان خواهید رسید و از آنجا می‌توانید به باغ فین یروید.

حمل‌ و نقل عمومی: هر روز و به‌ صورت مرتب اتوبوس‌هایی از پایانه‌های تهران به سمت اصفهان حرکت می‌کنند. همچنین نزدیک‌ترین فرودگاه شهر اصفهان است که از طریق پروازهای تهران اصفهان در دسترس شماست. ازاصفهان برای رفتن به باید باغ فین یک ماشین کرایه کنید.

 

موقعیت جی پی اس : در حال بروزرسانی

 

دسترسی به وسایل نقلیه : نامشخص

 

تردد معلولین با ویلچر : نامشخص

 

پارکینگ : دارد

 

بوفه : نامشخص

 

دستشویی : نامشخص

 

رستوران : نامشخص

 

اقامتگاه : نامشخص

 

پوشش شبکه : نامشخص

 

مدت زمان بازدید : ۴۰ دقیقه

 

شما هم میتوانید عکس و فیلم های خود را برای ایمیل ما که در زیر آمده ارسال کنید تا با نام شما بر روی سایت قرار بگیرد.

pishgamgroup09125781296@gmail.com

 

درباره ی میلاد بابایی

Avatar

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *